Badania w Kemberg

Published by Joanna Wawrzeniuk on wt., 17/03/2015 - 22:34
*/?>
Studenci przygotowują drewnianą strukturę do odsłonięcia (fot. A. Swieder)

Polsko-Niemieckie badania archeologiczne w Kemberg, w pobliżu Wittenbergi, Saksonia-Anhalt

Autorzy: Prof. Dr Louis D. Nebelsick, Mgr. Anna Swieder, Dr Katarzyna Zeman-Wiśniewska

Piękne średniowieczne miasteczko Kemberg leży na południe od Wittenbergi, na skraju szerokiej doliny rzeki Łaby. Na wschodnim skraju miasta znajduje się niewielki, owalny pagórek otoczony podmokłymi łąkami, który jest użytkowany jako miejski cmentarz od okresu baroku. Podczas kopania grobów znajdywane są tu późno prehistoryczne i sporadycznie słowiańskie skorupy, a mimo wieków erozji i niwelacji bystre oko wciąż może dostrzec pozostałości wału otaczającego teren. Dlatego miejsce to jest od dawna postrzegane jako typowe “łużyckie” grodzisko na bagnach, z okresu epoki brązu/ wczesnej epoki żelaza, leżące na zachodnim skraju obszaru dystrybucji tzw. kultury łużyckiej - tradycji ceramicznej, która jednoczyła większość południowo-wschodnich Niemiec i południowo-zachodniej Polski. Ponadto, cmentarz w Kemberg jest najdalej na zachód położonym, bagiennym grodziskim z późnego brązu/ wczesnej epoki żelaza, które do tej pory zostało odkryte. 

Oczywiście użytkowanie stanowiska jako cmentarza, funkcjonującego aż do dnia dzisiejszego, sprawiło iż systematyczne wykopaliska w tym miejscu są niemożliwe i mało było wiadomo na temat tej niezwykłej fortyfikacji, aż do wykopalisk ratowniczych przeprowadzonych w 2009/10 przez Państwowe Służby Ochrony Zabytków i Archeologii kraju związkowego Saksonii-Anhalt (LDA) przed położeniem rury drenażowej pod drogą biegnącą przez północno-zachodni skraj stanowiska. Ku zdumieniu wszystkich, rozmokła gleba na bagnistym skraju grodziska odsłoniła nie tylko oznaki ludzkiego osadnictwa w postaci ciemnych warstw i skorup ale także pozostałości dawnych drewnianych słupów i belek. Zostały one wydatowane zarówno dendrochronologicznie (datowanie przyrostu słojów drzewnych) jak i radiowęglowo na okres od 1100 p.n.e. do 850 p.n.e., czyli późną epokę brązu. Jest to najwcześniejsze datowanie uzyskane kiedykolwiek dla bagiennego grodziska kultury łużyckiej. Drewno odkryte na innych stanowiskach, takich jak Biskupin na Kujawach, Senftenberg i Biehla w Łużycach, datowane jest od VIII do VII w. p.n.e. i pochodzi z wczesnej epoki żelaza.

W 2014 roku LDA połączyło siły z Uniwersytetem Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie (UKSW), aby wykonać niewielki wykop badawczy w bagnistej łące, na północ od stanowiska, w celu uzyskania odpowiedzi na kilka pytań. Jaka była solidność i stan drewnianych umocnień stanowiska? Jak są datowane i jaki horyzont ceramiczny może być pozwiązany z konstrukcją? Ponadto, istotną kwestią związaną z zarządzaniem dziedzictwem było to jak działania melioracyjne na łąkach wokół grodziska wpływają na zachowanie prehistorycznego drewna.

Pomiędzy 08 i 26 września 2014 odbyły się trzytygodniowe badania wykopaliskowe w Kemberg, przeprowadzone przez wykładowców, badaczy i studentów z LDA, UKSW i Uniwersytetu Marcina Lutra w Halle-Wittenberg (MLU). Znaleźliśmy doskonale zachowaną wielowarstwową strukturę platformy wykonanej z drewnianych desek i belek (niektóre ponad 2 m długości), znajdujących się u podstawy wału. Mogła ona służyć jako podstawa wału bądź wzmocnienienie nasypu tuż przed nim. Słupy wbite w piaszczyste podłoże przed tą strukturą mogą wskazywać na obecność ogrodzenie lub palisady. Wstępne wyniki wyraźnie wskazują, że struktura ta pochodzi z końca epoki brązu, czyniąc ją wyjątkową pod względem jakości i złożoności w północnej Europie Środkowej w tym czasie. Ceramika kultury łużyckiej z epoki brązu z ornamentyką żłobkową, datowana na około 1000-800 p.n.e. spoczywała bezpośrednio na tej drewnianej strukturze, natomiast warstwa ponad nią zawierała skorupy należące do najbardziej zachodniego wariantu ceramiki wczesnej epoki żelaza kultury Białowice, była w użyciu w VII i VI wieku p.n.e. w obszarze rozciągającym się od Głogowa na południowym-wschodzie do Wittenberg na północnym-zachodzie. Duże ilości wysokiej jakości ceramiki, grzechotka w kształcie ptaka oraz kości zwierząt znalezione w wilgotnych osadach u stóp wału mogą wskazywać, iż działania rytualne odbywały się tu - na granicy osady i bagna. Wyraźne warstwy węgla i zwęglone belki w górnych warstwach stanowiska wskazują na gwałtowny koniec tego grodziska, na początku VI wieku p.n.e.

Również inne zaskakujące znaleziska zostały odkryte w trakcie badań. Kilka skorup należących do neolitycznej kultury Bernburg (około 3000 p.n.e.) wskazują, że stanowisko miało nieoczekiwanie długą historię zasiedlenia. Kilka skorup średniowiecznych wskazuje zaś na użytkowanie tego miejsca w mniejszym zakresie od XI do XIII wieku. Późniejsze zakłócenia w materiale, w tym duża jama datowana na XVI wiek, mogły być związane z produkcją cegieł dla wówczas zamożnego i tętniącego życiem miasta Kemberg, które było ośrodkiem reformacji luterańskiej w dzisiejszej Saksonii-Anhalt.

Uczestnicy z UKSW:

Prof. Dr Louis Nebelsick

Dr Katarzyna Zeman-Wiśniewska

Katarzyna Radziszewska

Karolina Czyżniak

Michał Szubski

Michał Leloch

Radosław Grochocki

 

Uczestnicy z MLU:

Mareike Witt

Isabel Jacob

Hans Riediger

Philipp Kristin

 

Uczestnicy z LDA:

Anna Swieder

 

UKSW Wszelkie prawa zastrzeżone © 2015
Informacja o ciasteczkach